Agorafobi Nedir?

Agorafobiye Genel Bakış

Agorafobi, kişinin kendini panikleteceği, kapana kısılmış gibi, çaresiz veya mahçup hissedeceği durum ve ortamlardan korkması ve bunlardan kaçınması şeklinde tanımlanan anksiyete bozukluğudur. Kişi, hali hazırdaki veya olası toplu taşıma, kapalı veya açık alanda bulunma, sırada bekleme veya kalabalık içinde olma gibi durumlardan çekinebilir.

Bu anksiyete, içinde bulunulan durumdan veya ortamdan kişinin çıkıp kurtulamayacağı korkusundan veya anksiyete artmaya başlarsa kişinin yardım alamayacağı korkusundan kaynaklanır. Pek çok insan birkaç kez panik atak geçirmesine sebep olan ve tekrarından kendini endişelendiren durumlardan ve mekanlardan çekinmeleri sebebiyle agorafobiye maruz kalır.

Tavsiye Bağlantı: Anksiyete Belirtileri Nelerdir?

Agorafobisi olan insanlar halka açık yerlerde, özellikle de kalabalığın olduğu durumlarda kendilerini pek rahat güvende hissedemezler. Halka açık yerlere giderken yanınızda bir yakınınızın bulunmasına ihtiyacınız olduğunu hissedebilirsiniz. Agorafobinin çok yoğun olduğu zamanlarda evden çıkmakta dahi zorlanabilirsiniz.

Agorafobinin tedavi süreci, kişinin korkularıyla yüzleşmesini içerdiği için çok zorlu olabilmektedir. Fakat ilaç kullanımıyla desteklenen psikoterapi yardımıyla agorafobiden kaçınmanız ve daha keyifli bir hayat sürmeniz mümkündür.

Agorafobi Belirtileri Nelerdir?

  • Evden tek başına çıkmaktan
  • Kalabalıklardan ve sırada beklemekten
  • Sinema salonu, asansör veya küçük bir mağaza gibi bir kısım kapalı mekanlardan
  • Park yeri, köprü veya AVM gibi bir kısım açık alanlardan
  • Otobüs, uçak veya tren gibi toplu taşıma araçlarından korkma veya çekinme şeklinde sıralanabilir. Bu gibi ortamların veya durumların bu insanlarda anksiyeteye yol açmasının sebebi, içine girilirse bir daha çıkamayacağı, paniklerse veya benzeri bir duruma maruz kalırsa yardım alamayacağı korkusudur.

Bunlara ek olarak:

  • Korku veya anksiyete neredeyse daima bu durumlardan herhangi birine maruz kalmanızdan kaynaklanır.
  • Korkunuz veya kaygınız, söz konusu durumların tehlikesiyle orantısız şekilde büyüktür.
  • Genelde bu durumlardan uzak durmaya çalışabilir, yanınızda bir refakatçiye ihtiyaç duyabilir veya son derece sıkıntılı ve stresli bir şekilde duruma katlanabilirsiniz.
  • Korku, endişe veya kaçınma yüzünden yaşamınızdaki sosyal durumlar, iş veya diğer alanlarda önemli sıkıntılar ve problemler yaşayabilirsiniz.
  • Bu fobi ve bu durumlardan kaçınma haliniz genellikle altı ay veya daha fazla devam eder.

Panik Atak ve Agorafobi İlişkisi

Bazı insanlarda panik atak ve agorafobi beraber bulunabilir. Panik atak, aniden gelişen ve birkaç dakika içinde zirveye ulaşan yoğun bir korku ve bunun yolaçtığı bir kısım fiziksel belirtileri ortaya çıkaran bir anksiyete bozukluğudur. Kontrolü tamamen kaybettiğinizi, kalp krizi geçirdiğinizi hatta ölmek üzere olduğunuzu düşünebilirsiniz.

Tavsiye Bağlantı: Panik Atak Nedir?

Tekrar bir panik atak geçirme korkusu, daha önceki benzer koşullardan ve ortamlardan kaçınmayı doğurabilir.

Panik atağın bazı belirtileri ve semptomları şunlardır:

  • Çarpıntı, yüksek nabız
  • Nefes almada güçlük ve boğulma hissi
  • Göğüs ağrısı veya kalp sıkışması
  • Baş dönmesi hali
  • Titreme, uyuşma veya karıncalanma hissi
  • Aşırı terleme
  • Ani kızarma veya üşüme
  • Mide bulantısı veya ishal
  • Kontrolü kaybetme hissi
  • Ölüm korkusu

Agorafobi İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Agorafobi sosyalleşmenizi, çalışmanızı, önemli toplantı ve etkinliklere katılmanızı hatta günlük sıradan işlerinizi yapmanızı engelleyecek şekilde hayatınızı zorlaştırabilir.

Agorafobinin dünyanızı küçültmesine, hayatınızı karartmasına izin vermeyin. Yukarıda listelenen belirtilerden veya semptomlardan şikayetçiyseniz doktorunuzla görüşün.

Agorafobinin Sebepleri

Biyoloji –sağlık koşulları ve genetik dahil olmak üzere– mizaç, çevresel stres ve öğrenme deneyimleri hep birlikte agorafobinin gelişiminde rol oynayabilir.

Agorafobide Risk Faktörleri

Agorafobi zaman zaman çocuklukta başlayabilmekle beraber, genellikle geç gençlik veya erken yetişkinlik döneminde –özellikle 35 yaşından önce– ve bazen de ileriki yaşlarda ortaya çıkabilmektedir. Kadınlarda agorafobinin görülme sıklığı erkeklere göre daha fazladır.

Agorafobinin risk faktörleri:

  • Panik atak veya başka fobiler
  • Panik atağa karşı aşırı korku ve kaçınma dürtüsünün gelişmesi
  • İstismar, taciz, tecavüz veya bir yakının kaybı gibi stresli olaylar
  • Endişeli veya sinirli/heyecanlı bir mizaca sahip olmak
  • Aranızda kan bağı olan herhangi bir yakınınızda agorafobi olması gibi genetik faktörler olarak sıralanabilir.

Agorafobide Komplikasyonlar

Agorafobi çok ciddi bir şekilde günlük yaşantınızı etkileyebilir. Eğer agorafobi çok ileri boyutlardaysa, evinizden dahi çıkamayabilirsiniz. Tedavi uygulanmadığı zaman, yıllar boyu eve hapsolma durumunda kalabilirsiniz. Ailenizi ve arkadaşlarınızı ziyaret edemeyebilir, okula veya işe gidemeyebilir, günlük normal aktivitelerde dahi rol alamayabilirsiniz. Yardıma muhtaç bir şekilde başkalarına bağımlı kalabilirsiniz.

Agorafobi bazen aşağıda listelenen durumlara yol açabilir, bazen de bu durumlarla bağıntılı olabilir:

  • Depresyon
  • Alkol veya madde bağımlılığı
  • Kişilik bozukluğu veya diğer anksiyete bozuklukları da dahil olmak üzere başka ruh ve sinir hastalıkları

Önleyici Tedbirler

Agorafobiyi önleyici kesin bir yol veya yöntem bulunmamaktadır. Ancak korktuğunuz durumlardan daha fazla kaçındığınız zaman agorafobi de ilerlemektedir. Bulunduğunuz bazı ortamlardan kaygılanmaya, hatta hafif derecede korkmaya başladığınızı hissederseniz, korku sizi tamamen esir almadan önce söz konusu yerlere tekrar tekrar gitmeyi deneyin. Eğer tek başınıza bunu yapmakta zorlanırsanız, bir aile bireyinden veya bir arkadaşınızdan sizinle beraber gelmesini rica edin; veya profesyonel yardım almaya çalışın.

Eğer gittiğiniz yerlerde anksiyete veya panik atak gibi durumlar ortaya çıkıyorsa acil olarak tedaviye başlayın. Semptomların daha da şiddetlenmemesi için tedaviye erken başlanması çok önemlidir. Pek çok ruh ve sinir hastalığı gibi, anksiyetede de, geç kalındığı zaman tedavi çok zor olabilmektedir.

Agorafobi Tanısı Nasıl Konur?

Şu şekilde listelenen:

  • Belirtiler ve semptomlardan yola değerlendirilmesi
  • Doktorunuz veya psikoloğunuzla yapacağınız ayrıntılı bir görüşme neticesinde
  • Aynı semptomlara sebep olacak olası başka hastalıkların ihtimalini ortadan kaldıracak fiziksel bir muayene
  • Amerikan Psikiyatri Birliği’nce yayınlanan Mental Bozuklukların Teşhisi ve İstatistiksel Verileri El Kitabı (DSM-5)’nda yayınlanan kriterler ışığında bir dizi adımdan sonra agorafobi tanısı konulabilir.

Agorafobi Tedavisi

Agorafobi tedavisi genellikle ilaç destekli psikoterapi ile gerçekleşmektedir. Tedavi zaman alabilir fakat, tedavi daha iyi olmanıza yardımcı olabilir.

  • Agorafobi Tedavisinde Psikoterapi

Psikoterapi bir psikiyatrist yardımıyla belirli hedefler koymayı ve anksiyete semptomlarınızı azaltıcı bir kısım pratik becerinin öğrenilmesini içerir. Bilişsel davranışçı terapi (cognitive behavioral ther. ing) agorafobi vb. anksiyete bozukluklarına karşı en etkili psikoterapi yöntemlerinden biridir.

Genellikle kısa dönemli bir tedavi yöntemi olan bilişsel davranışçı terapi, anksiyetinizin üstesinden gelmenize yarayacak, endişelerinize meydan okumanıza (korkularınızla yüzleşmenize) ve anksiyete sebebiyle kaçındığınız aktivitelere geri dönmenize olanak sağlıyacak bazı becireler kazanmanıza odaklanır. Bu süreç boyunca, peşisıra atılan ve birbirinin üzerine inşa edilen başarılı adımlar sonucunda semptomlarda iyileşme gözlenecektir.
Bu esnada

  • Panik atak veya benzeri semptomları hangi faktörlerin tetiklediğini, nelerin bu semptomları daha da kötü hale getirdiğini
  • Anksiyete semptomlarının nasıl üstesinden gelebileceğinizi
  • Sosyal ortamlarda sizi rahatsız eden bir kısım durumlar gibi korkularınızla ne şekilde yüzleşebileceğinizi
  • Anksiyete yol açan durumlarda, semptomlarla başa çıkmaya başladığınızda, anksiyetinizin de dereceli bir şekilde azaldığını
  • Duyarsızlaştırma da denilen maruz bırakma terapisi yöntemiyle istenmeyen ve sağlıksız bir kısım davranışlarınızı nasıl değiştirebileceğinizi ve böylece korku ve anksiyeteye yol açan ortam ve durumlarla sakin bir şekilde nasıl yüzleşebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer evden ayrılmakta zorlanıyorsanız, hatta daha önce bahsedildiği gibi bir nevi eve hapsolma durumu yaşıyorsanız, bir terapiste nasıl gidebileceğinizi merak edebilirsiniz. Agorafobiyle uğraşan terapistler bu durumun ziyadesiyle farkındadırlar.

Eğer agorafobi nedeniyle eve hapsolma durumu yaşıyorsanız, en azından tedavinin başında size alternatif sunabilecek bir terapist aramınız gerekebilir. Terapist ilk görüşmeyi evinizde veya sizin kendinizi güvende hissedebileceğiniz herhangi bir mekanda yapmayı teklif edebilir. Bir kısım terapistler de telefon, e-posta veya bilgisayar/internet üzerinden görüşmeyi teklif edebilir.

Eğer agorafobi yardım almanızı engelleyecek derecede ilerlemişse, anksiyete tedavisinde uzmanlaşmış bir hastanede tedavi görmeniz gerekli olabilir.

Terapistle olan randevunuza güvenebileceğiniz ve gerektiğinde yardımcı olabilecek bir yakınınız veya arkadaşınızla gitmek de faydalı olabilir.

# Agorafobide İlaç Tedavisi

Agorafobinin tedavisinde genel olarak bazı antidepresanlar ve bazen de sınırlı bir şekilde olmak kaydıyla antianksiyete ilaçları kullanılabilir. Genel olarak antidepresanlar agorafobinin tedavisinde antianksiyete ilaçlarından daha etkilidir.

  • Antidepresanlar: Selektif Serotonin Gerialım İnhibitörleri (SSGİ, ing SSRIs) de denilen bir kısım antidepresanlar –fluoksetin (Prozac) ve sertralin (Zoloft) gibi– agorafobinin ve beraberinde ortaya çıkmış olan panik atağın tedavisinde kullanılmaktadır.
  • Antianksiyete ilaçları: Benzodiazepin de denilen antianksiyete ilaçları, çok istisnai durumlarda doktorunuz tarafından geçici olarak anksiyete semptomlarının ortadan kalkması için önerilebilen sakinleştiricilerdir. Benzodiazepinler sadece ani ve şiddetli anksiyetinin kısa dönemli tedavisi amacıyla kullanılır. Alışkanlık, hatta bağımlılık yapma potansiyeli olduğu için, alkol veya madde bağımlılığı olanlarda veya söz konusu semptomlardan uzun süredir şikayetçi olanlarda kullanılması tavsiye edilmez.

İlaçların semptomlara karşı etkili olması bazen haftalar sürebilmektedir. Sizin için en ideal olanı bulmak için farklı ilaçlar denemeniz de gerekebilir.

Antidepresan tedavisine başlanılmasının da bitirilmesinin de rahatsız edici bazı fizyolojik belirtileri, hatta panik atak semptomları gibi bir kısım yan etkileri olabilmektedir. Bu sebeple tedavi sürecince kullanılan dozlar aşamalı olarak azaltılmalı veya arttırılmalıdır.

# Alternatif Tıp

Bir kısım diyetler ve bazı bitkisel ilaçlar sakinleştiri ve antianksiyete özelliklere sahip olma iddiasındadır. Agorafobi için bunlardan herhangi birini kullanmadan önce doktorunuza danışınız. Bu tip ilaçlara her ne kadar reçetesiz olarak ulaşmak mümkün olsa da, bunların sağlık açısından riskli bazı yönlerinin olduğu da yadsınamaz bir gerçektir.
Örneğin, kava kava olarak da bilinen bitkisel kökenli kava, anksiyete tedavisinde umut verici bir alternatif olarak görünmüştü. Fakat çok kısa dönemli kullanımlarda bile karaciğere ciddi manada zarar verdiği vakalar rapor edildi. Amerikan Gıda ve İlaç İdaresi tarafından (FDA) çeşitli uyarılar yapılmasına rağmen kullanımı yasaklanmadı. Kava üzerine daha esaslı incelemeler yapılıncaya kadar; özellikle de karaciğerinizde herhangi bir problem varsa veya karaciğeri etkileyen ilaç kullanıyorsanız, kava içeren ürünleri kullanmamanız daha iyi olabilir.

# Başa çıkma ve destek

Agorafobiyle yaşamak hayatı zorlaştırabilir. Profesyonel tedavi, bu durumun üstesinden gelmenize ya da etkili bir şekilde bu durumu yönetmenize yardımcı olabilir, böylece korkularınızın esiri olmaktan kurtulabilirsiniz.

Agorafobiyle baş etmek ve kendinize daha iyi bakmak için bu adımları atabilirsiniz:

  • Tedavi planını harfiyen uygulayın: Tavsiye edildiği şekilde verilen ilaçları kullanın. Takip amaçlı randevularınızı aksatmayın.Terapistinizle düzenli bir şekilde iletişim kurmaya çalışın. Özellikle tavsiye edilen ilaçların kullanılmasında ve bir kısım pratik becerilerin kazanılmasında istikrar büyük bir fark yaratabilir.
  • Sizi kaygılandıran veya korkutan durumlardan kaçınmamaya çalışın: Anksiyete durumlarını tetikleyen veya kendinizi rahat hissedemediğiniz durumlarda veya ortamlarda bulunmak zor olabilir. Ancak bu tip durum veya ortamlarda gittikçe artan bir sıklıkta bulunmak bu etkiyi azaltacaktır. Aileniz arkadaşlarınız ve terapistiniz bu durumlarda size yardımcı olabilirler.
  • Kendinizi sakinleştirme tekniklerini ve becerilerini öğrenin: Terapistinizin de yardımıyla, kendinizi ne şekilde sakinleştirebileceğinizi ve rahatlatabileceğinizi öğrenebilirsiniz. Meditasyon, yoga, vizüalizasyon (imgeleme) yardımcı olabilecek basit rahatlama tekniklerinden bazılarıdır. Bu gibi teknikleri öncelikle kendinizi iyi hissettiğiniz zamanlarda egzersiz şeklinde, daha sonra ise stresli durumlarda tam anlamıyla uygulamaya koyabilirsiniz.
  • Alkol ve rekreasyonel ilaç kullanımından kaçının: Ayrıca kafein tüketimini sınırlandırın veya sonlandırın. Bu gibi maddeler panik atak veya anksiyete semptomlarınızı kötüleştirebilir.
  • Kendinize iyi bakın: Düzenli uykuya, günlük düzenli fiziksel aktivitelere ve yeterince meyve ve sebze içeren sağlıklı bir diyet uygulamaya özen gösterin.
  • Bir destek grubuna katılın: Anksiyete bozukluğu gibi benzer semptomlardan muzdarip insanların bir araya gelmesiyle oluşan destek grupları bu tip insanlarla iletişime geçmenize ve başkalarının tecrübelerinden de faydalanmanıza olanak sağlayacaktır.

Agorafobi İçin Randevunuza Hazırlık

Agorafobiniz varsa, doktora gitmekten fazlasıyla çekiniyor veya utanıyor olabilirsiniz. Bu sebeple doktorunuzla veya bir psikiyatristle yapacağınız ilk görüşmeyi telefonla yapmanız veya bir yakınınızla beraber bu randevuya gitmeniz faydalı olabilir.

# Ne yapabilirsiniz?

Randevunuza hazırlanmak amacıyla şöyle bir liste yapmanız faydalı olacaktır:

  • Şikayetçi olduğunuz semptomlar, ve ne zamandır bu semptomların mevcut olduğu
  • Yapmaktan vazgeçtiğiniz hatta kaçındığınız aktiviteler; söz konusu durum dolayısıyla ve semptomlar ortaya çıktıktan sonra
  • Çok önemli hatta kritik kişisel bilgiler; özellikle de semptomlarınızın başladığı evrede yoğun stres yaşamanıza sebep olabilecek potansiyele sahip olaylar, hayatınızdaki önemli değişiklikler
  • Kişisel sağlık bilgileriniz; diğer fiziksel veya mental sağlık durumları vb hakkında
  • İlaç geçmişi; bitkisel ilaçlar, vitaminler ve diğer gıda takviyeleri dahil olmak üzere, kullanılan doz bilgileriyle beraber
  • Doktorunuza sorabileceğiniz sorular; doktorunzula yapacağınız görüşmeden en iyi şekilde faydalanabilmek amacıyla

Doktorunuza sorabileceğiniz bazı sorular:

  • Tahminizce mevcut semptomlarımın sebebi ne olabilir?
  • Bu semptomların başka sebepleri olabilir mi?
  • Hastalığımın tanısını nasıl belirleyeceksiniz?
  • Mevcut durumum geçici olabilir mi yoksa kronik bir durum mudur?
  • Ne tip bir tedavi öneriyorsunuz?
  • Başka sağlık sorunlarım da var. Hepsinin üstesinden nasıl gelebilirim?
  • Tavsiye ettiğiniz ilaçların olası yan etkileri nelerdir?
  • İlaç alma dışında başka seçeneklerimiz var mı?
  • Semptomlarımda bir iyileşme ne zaman söz konusu olabilir?
  • Bir psikaytriste danışmalı mıyım?
  • Tavsiye edebileceğiniz herhangi bir web sitesi veya şu an alabileceğim broşür vb yazılı materyaliniz mevcut mu?

Doktorunuza başka sorularınız varsa çekinmeden sorabilirsiniz.

# Doktorunuzdan beklentileriniz neler olmalı?

Doktorunuz size bir kısım sorular soracaktır. Zaman kazanmak ve önemli olduğunu düşündünüz noktalara odaklanabilmek açısından hazırlıklı olmanız faydalı olacaktır. Doktorunuz size şu gibi sorular yöneltebilir:

  • Şikayetleriniz nelerdir?
  • Bu şikayetler ilk ne zaman başladı?
  • Bu şikayetleri ne zaman, ne gibi durumlarda ortaya çıkmaktadır?
  •  Semptomlarınızın şiddetlenmesine veya hafiflemesine sebep olan herhangi bir şey veya durum söz konusu mudur?
  • Semptomlarınızı tetiklemesinden dolayı kaçındığınız herhangi bir durum veya ortam var mıdır?
  • Bu semptomlar sizin ve yakınlarınızın hayatını ne şekilde etkiliyor?
  • Daha önce herhangi bir fizyolojik hastalık tanısı konuldu mu?
  • Daha önce herhangi bir mental hastalık veya bozukluk sebebiyle tedavi gördünüz mü? Eğer gördüyseniz, en çok hangi tedavi yöntemi faydalı oldu?
  • Hiç kendinize zarar verme isteğiniz oldu mu?
  • Alkol veya rekreasyonel ilaç kullanıyor musunuz?

Umarım “Agorafobi nedir?” sorusuna vermeye çalıştığımız cevap sizin için yeterinde istifade edici olmuştur. Görüşmek üzere.

Psikolojik Danışmanlık İçin Gsm: 0505 495 4727
Yazar Hakkında
Toplam 13 yazı
Yusuf BAYALAN
Yusuf BAYALAN

Psikolojik Danışman Yusuf BAYALAN, İstanbul Bakırköy ve Beylikdüzü’nde ofis ortamında hizmet veriyor. Aynı zamanda online danışmanlık hizmeti de veriyor.

Yorumlar (Yorum yapılmamış)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

×

Arama Yap